Prawo konfliktów zbrojnych, nazywane także międzynarodowym prawem humanitarnym, nie dzieli świata na państwa i „terrorystów”. Najpierw ustala, czy istnieje konflikt zbrojny, jaki ma charakter, kto jest jego stroną, jaką pozycję ma osoba i czy konkretny cel wolno atakować. Wskazanie organizacji na liście terrorystycznej nie zastępuje żadnego z tych pytań.
Prawo humanitarne zawiera wyraźne zakazy aktów i gróźb przemocy, których głównym celem jest szerzenie terroru wśród ludności cywilnej. Zakazuje również tego, co stanowi rdzeń wielu zamachów: celowego atakowania cywilów, ataków bez rozróżnienia, brania zakładników, zabójstw osób zatrzymanych i używania ludności jako tarczy. Nie potrzebuje jednej ogólnej definicji terroryzmu, aby zabronić zachowania.
Jednocześnie nie każdy akt przemocy popełniony przez organizację określaną jako terrorystyczna jest „aktem terroru” w rozumieniu prawa humanitarnego. Atak na żołnierzy lub obiekt wojskowy podczas konfliktu może być zgodnym z prawem działaniem wojennym, choć prawo krajowe nadal pozwala ścigać członka niepaństwowej grupy za udział w walce. Atak na cywilów pozostaje bezprawny niezależnie od sprawy politycznej i od tego, czy przeciwnik również narusza prawo.
Artykuł przedstawia ogólne reguły, nie ocenę konkretnej operacji. Taka ocena wymaga informacji dostępnej dowódcy w chwili decyzji, statusu traktatów, praktyki zwyczajowej, reguł krajowych i pełnego materiału o celu oraz przewidywanych skutkach.
„Wojna z terroryzmem” nie jest kwalifikacją prawną
Państwo może politycznie ogłosić wojnę terroryzmowi, prowadzić globalną kampanię i używać sił zbrojnych w kilku krajach. Sam zwrot nie tworzy jednego konfliktu z każdą osobą lub grupą posiadającą podobną ideologię.
Prawo humanitarne stosuje się do konkretnych relacji konfliktowych. Trzeba ustalić, czy dwa państwa używają przeciw sobie siły, czy państwo walczy z dostatecznie zorganizowaną grupą przy odpowiedniej intensywności, albo czy kilka nakładających się konfliktów występuje na tym samym terytorium.
Osoba sympatyzująca z Al-Kaidą w państwie, gdzie nie ma odpowiedniej relacji zbrojnej, nie staje się celem wojskowym z powodu globalnej etykiety. Wobec niej stosuje się zwykły model egzekwowania prawa, zatrzymanie, postępowanie karne i prawa człowieka.
Kwalifikacja może się zmieniać. Zamieszki przechodzą w niemiędzynarodowy konflikt, gdy organizacja i intensywność przekroczą próg; konflikt może wygasnąć, gdy działania przestaną mieć wymaganą trwałość. Jeden spektakularny zamach nie zawsze tworzy konflikt, choć jego skala jest ważnym elementem.
Międzynarodowy konflikt zbrojny
Wspólny artykuł 2 konwencji genewskich stosuje się do zadeklarowanej wojny lub każdego innego konfliktu zbrojnego między państwami-stronami, nawet jeśli jedno nie uznaje stanu wojny. Próg jest niski: użycie siły zbrojnej przez jedno państwo przeciw drugiemu może uruchomić reżim.
Międzynarodowy konflikt istnieje także przy całkowitej lub częściowej okupacji terytorium, nawet bez zbrojnego oporu. Prawo okupacji reguluje władzę nad ludnością i nie zależy od nazwania przeciwników terrorystami.
Organizacja niepaństwowa może działać w ramach konfliktu międzynarodowego, na przykład należąc do strony albo otrzymując od państwa taki poziom kontroli, który ma znaczenie dla atrybucji i klasyfikacji. Samo finansowanie lub wspólna ideologia nie wystarczają do automatycznego przekształcenia każdego jej działania w działanie państwa.
W tym typie konfliktu prawo zna status kombatanta i jeńca wojennego dla osób spełniających właściwe warunki. Kombatant ma prawo bezpośrednio uczestniczyć i nie podlega karze wyłącznie za zgodne z prawem akty wojny. Odpowiada za zbrodnie.
Niemiędzynarodowy konflikt zbrojny
Wspólny artykuł 3 konwencji genewskich stosuje się do konfliktu niemającego charakteru międzynarodowego. Orzecznictwo i praktyka posługują się dwoma głównymi kryteriami: odpowiednią intensywnością przemocy oraz organizacją niepaństwowej strony.
Intensywność ocenia się między innymi przez częstotliwość i ciężar starć, czas, rodzaj broni, liczbę ofiar, rozmieszczenie sił i reakcję państwa. Organizację przez dowodzenie, zdolność planowania, wykonywania operacji, dyscyplinę, logistykę i możliwość przestrzegania prawa.
Nie trzeba, aby grupa kontrolowała terytorium dla minimum wspólnego artykułu 3. Protokół dodatkowy II ma wyższy próg i stosuje się w określonych konfliktach między siłami państwa a zorganizowanymi grupami sprawującymi taką kontrolę, która pozwala na trwałe działania i wykonywanie protokołu.
Rozruchy, izolowane i sporadyczne akty przemocy, napięcia wewnętrzne i zwykła przestępczość nie są konfliktem zbrojnym. Państwo nie może obniżyć progu, aby użyć wojskowego modelu śmiercionośnej siły wobec protestu albo małej komórki.
Lista terrorystyczna nie odbiera statusu strony
Jeżeli grupa z listy jest dostatecznie zorganizowana i uczestniczy w intensywnych starciach, może być stroną niemiędzynarodowego konfliktu. Uznanie tego faktu nie nadaje jej legitymacji politycznej, państwowości ani immunitetu.
Kwalifikacja nakłada obowiązki. Wspólny artykuł 3 wiąże każdą stronę, a zwyczajowe prawo humanitarne stosuje się do państwa i grupy. Grupa nie może odrzucić norm, twierdząc, że nie ratyfikowała konwencji.
Państwo może nadal ścigać członków za udział w niepaństwowej rebelii oraz przestępstwa terrorystyczne. Prawo humanitarne nie ustanawia w niemiędzynarodowym konflikcie ogólnego przywileju kombatanta. Rozpoznanie strony oznacza zdolność organizacyjną i związanie prawem, nie amnestię.
ICRC podkreśla, że nazwanie grupy terrorystyczną nie zmienia progów oraz nie wyłącza prawa humanitarnego.1 Odmowa użycia słowa „strona” może politycznie brzmieć stanowczo, ale prawnie utrudnia przypisanie jej obowiązków.
Kilka konfliktów jednocześnie
Na jednym terytorium państwo może walczyć z kilkoma grupami, a obce państwo wspierać je lub prowadzić własne działania. Każdą relację trzeba kwalifikować osobno. Konflikt między dwoma państwami może współistnieć z niemiędzynarodowym konfliktem przeciw grupie.
Koalicja państw nie automatycznie staje się jedną stroną każdego konfliktu. Państwo udostępniające bazę, dane lub samolot może wejść w konflikt w zależności od charakteru wsparcia i udziału, ale sama polityczna przynależność do koalicji nie rozstrzyga.
Grupy o wspólnej marce mogą nie tworzyć jednej strony. Afiliant w innym państwie posiada lokalne dowodzenie i konflikt. Ideologiczna lojalność nie jest wystarczająca do połączenia wszystkich w globalny teatr.
Ta segmentacja ma konsekwencje dla celów. Członek grupy A nie staje się celem w konflikcie z grupą B tylko dlatego, że obie są na tej samej liście. Potrzebny jest związek z właściwą stroną.
Początek i koniec stosowania
Prawo humanitarne zaczyna działać, gdy fakty spełniają próg, nie gdy parlament wypowie wojnę albo media użyją nazwy. Klasyfikacja może być dokonana później, ale normy obowiązują od momentu powstania konfliktu.
Międzynarodowy konflikt trwa co najmniej do ogólnego zakończenia operacji, a prawo okupacji do końca okupacji z uwzględnieniem szczególnych reguł. Niędzynarodowy konflikt trwa do osiągnięcia pokojowego rozwiązania albo trwałego zakończenia konfrontacji w rozumieniu właściwego testu.
Pojedynczy okres ciszy, rozejm i śmierć lidera nie muszą kończyć konfliktu. Z drugiej strony historyczne istnienie rebelii nie pozwala stosować paradygmatu działań zbrojnych bezterminowo po jej rozpadzie.
Niektóre obowiązki trwają po konflikcie: poszukiwanie zaginionych, zwolnienie lub postępowanie wobec zatrzymanych, ściganie zbrodni, opieka nad rannymi i ochrona danych.
Podstawowa zasada rozróżniania
Strony muszą zawsze rozróżniać cywilów od kombatantów oraz obiekty cywilne od wojskowych. Ataki można kierować wyłącznie na cele wojskowe i osoby, które w danym reżimie mogą być atakowane.
Cywil nie może być celem. Wątpliwość co do statusu wymaga zastosowania właściwej reguły domniemania i przedsięwzięcia wykonalnych środków weryfikacji. Nie wolno uznać każdego dorosłego mężczyzny w obszarze grupy za bojownika.
Obiekt cywilny staje się celem wojskowym, jeżeli ze względu na naturę, położenie, przeznaczenie lub użycie wnosi skuteczny wkład do działania wojskowego, a jego zniszczenie, zajęcie lub neutralizacja daje w danych okolicznościach określoną korzyść wojskową.
Bank, meczet, szkoła, nadajnik i samochód nie mają stałego statusu wojskowego. Użycie może go czasowo zmienić, ale ogólne wsparcie gospodarki albo propaganda nie zawsze tworzą skuteczny wkład wymagany definicją.
Kombatant w konflikcie międzynarodowym
Członkowie sił zbrojnych strony, z wyjątkiem personelu medycznego i duchownego w szczególnym statusie, są kombatantami. Mogą być atakowani, chyba że są wyłączeni z walki, oraz mają przywilej za zgodne z prawem działania wojenne.
Członkowie milicji i innych formacji należących do strony mogą spełniać warunki statusu przewidziane w trzeciej konwencji genewskiej i Protokole I. Kwestie dowodzenia, znaku rozpoznawczego, jawnego noszenia broni i przestrzegania prawa wymagają oceny właściwego instrumentu.
Osoba, która nie spełnia warunków przywileju, nie zostaje pozbawiona całej ochrony. Może być sądzona za sam udział i konkretne czyny, ale zachowuje gwarancje traktowania, procesu i zakaz tortur.
Określenie „bezprawny kombatant” nie tworzy trzeciej przestrzeni poza konwencjami. Opisuje brak przywileju w pewnych ujęciach, nie zgodę na bezterminowe tajne zatrzymanie ani nieludzkie traktowanie.
Członek grupy w konflikcie niemiędzynarodowym
Prawo traktatowe nie definiuje członkostwa zbrojnej grupy na potrzeby ataku tak szczegółowo jak sił państwowych. ICRC proponuje pojęcie ciągłej funkcji bojowej: członkiem zorganizowanej grupy dla zasady rozróżniania jest osoba, której trwałą funkcją jest bezpośredni udział w działaniach zbrojnych.2
Dowódca operacyjny, wykonawca ataków i osoba stale przygotowująca takie działania mogą należeć do tej kategorii. Polityczny rzecznik, lekarz, darczyńca, kucharz i członek rodziny nie stają się automatycznie celami, jeśli nie pełnią ciągłej funkcji bojowej ani w danym momencie bezpośrednio nie uczestniczą.
Podejście ICRC jest wpływowe, ale część państw oraz autorów przyjmuje szersze rozumienie członkostwa lub krytykuje jego elementy. W konkretnej ocenie trzeba wskazać przyjęte stanowisko i podstawę, nie przedstawiać spornego testu jako jedynego tekstu traktatu.
Członkostwo nie wynika z listy, luźnej afiliacji, religii i komunikacji. Organ atakujący potrzebuje wiarygodnej informacji o funkcji. Błąd w tej ocenie zabija cywila, dlatego obowiązek weryfikacji jest centralny.
Bezpośredni udział cywila
Cywil traci ochronę przed bezpośrednim atakiem na taki czas, przez jaki bezpośrednio uczestniczy w działaniach zbrojnych. Po zakończeniu konkretnego aktu odzyskuje ochronę, choć może zostać zatrzymany i osądzony.
W wytycznych ICRC bezpośredni udział wymaga odpowiedniego progu szkody, bezpośredniego związku przyczynowego i związku czynu ze stroną konfliktu. Przygotowanie, przemieszczenie do wykonania i powrót mogą stanowić integralną część konkretnego aktu.
Ogólny wysiłek wojenny nie wystarcza. Produkcja żywności, polityczne poparcie, zwykły podatek i niezwiązana bezpośrednio propaganda mogą wspierać stronę, ale nie automatycznie odbierają ochronę przed atakiem.
Operator przekazujący w czasie rzeczywistym dane konieczne do uderzenia, osoba transportująca broń bezpośrednio do akcji i obserwator kierujący ogniem mogą spełniać test zależnie od faktów. Odległość od pola nie rozstrzyga.
Dzieci związane z grupą
Rekrutowanie i używanie dzieci w konflikcie narusza szczególne normy, a w określonych warunkach stanowi zbrodnię wojenną. Dziecko jest przede wszystkim osobą chronioną i ofiarą rekrutacji, nawet jeśli wykonało czyn.
Jeżeli dziecko faktycznie bezpośrednio uczestniczy, reguła utraty ochrony może działać przez czas aktu. Wiek nie czyni śmiertelnego zagrożenia nierzeczywistym, ale wzmacnia obowiązek ostrożności i poszukiwania wykonalnej alternatywy w modelu egzekwowania prawa.
Zatrzymane dziecko musi być oddzielone od dorosłych, chyba że najlepiej służy mu jedność rodziny, otrzymywać edukację i traktowanie odpowiadające wiekowi. Postępowanie karne uwzględnia prawa dziecka i reintegrację.
Określenie „mały terrorysta” zaciera odpowiedzialność dorosłego rekrutera. Jednocześnie status ofiary nie oznacza, że szkoda wyrządzona innym nie wymaga zbadania i odpowiedzi dostosowanej do wieku.
Osoby wyłączone z walki
Nie wolno atakować osoby, która jest hors de combat: znajduje się we władzy strony przeciwnej, wyraźnie się poddaje albo jest nieprzytomna lub w inny sposób niezdolna do obrony z powodu ran czy choroby, o ile powstrzymuje się od wrogiego działania i nie próbuje uciekać.
Członek organizacji odpowiedzialny za zamach zachowuje tę ochronę po skutecznym poddaniu się. Prawo do ukarania realizuje sąd, nie egzekucja na miejscu.
Pozorowanie poddania w celu ataku może być wiarołomstwem. Ryzyko nie pozwala jednak ignorować każdej próby kapitulacji. Siły ustanawiają procedury, komendy, obserwację i zabezpieczenie.
Ranny przeciwnik ma być zebrany i leczony według potrzeby medycznej. Leczenie nie jest wsparciem terroryzmu w sensie, który mógłby uchylić obowiązek humanitarny.
Atak na cywilów
Celowy atak na ludność cywilną lub indywidualnego cywila niebiorącego bezpośredniego udziału jest zakazany. W odpowiednim kontekście i z wymaganym zamiarem stanowi zbrodnię wojenną.
Polityczny, religijny lub narodowowyzwoleńczy cel nie jest obroną. Odwet za bombardowanie własnej społeczności również nie. Prawo nie opiera ochrony na wzajemności.
Atak na targ, autobus, koncert, szkołę lub dom jest atakiem na obiekt i osoby cywilne, chyba że konkretny obiekt utracił ochronę przez rzeczywiste użycie wojskowe. Obecność pojedynczego członka grupy nie przekształca całego tłumu w cel.
Sprawca może odpowiadać równocześnie za zabójstwo, krajowe przestępstwo terrorystyczne i zbrodnię wojenną. Sąd powinien rozdzielić znamiona oraz unikać podwójnego karania za tę samą cechę.
Ataki bez rozróżnienia
Atak jest bez rozróżnienia, gdy nie jest skierowany na konkretny cel wojskowy, używa środka, którego nie można na taki cel skierować, albo którego skutków nie można ograniczyć zgodnie z prawem. Traktuje cele wojskowe i cywilów bez wymaganej różnicy.
Ostrzał miasta „dla odwetu”, ładunek działający wobec przypadkowego przechodnia i broń użyta bez możliwości wybrania obiektu mogą naruszać zakaz. Fakt, że gdzieś w obszarze znajduje się przeciwnik, nie czyni całego obszaru jednym celem.
Broń nie musi być zakazana jako typ, aby jej konkretne użycie było bez rozróżnienia. Ocena obejmuje dokładność, promień skutków, czas, miejsce i zdolność do przerwania.
Organizacja terrorystyczna używająca improwizowanego urządzenia w tłumie narusza te same podstawowe normy co państwo stosujące ogień obszarowy bez rozróżnienia. Różnice zdolności nie zmieniają ochrony cywila.
Proporcjonalność
Nawet atak na legalny cel wojskowy jest zabroniony, jeżeli można oczekiwać przypadkowych strat cywilnych nadmiernych w stosunku do konkretnej i bezpośredniej przewidywanej korzyści wojskowej. Nie jest to rachunek życia za życie ani ocena słuszności wojny.
Korzyść musi być wojskowa, konkretna i bezpośrednia. Ogólne zastraszenie przeciwnika, zemsta, prestiż polityczny i karanie społeczności nie są właściwą korzyścią.
Oceny dokonuje się na podstawie informacji rozsądnie dostępnych w chwili decyzji, nie wyłącznie końcowego wyniku. Brak ofiar nie legalizuje złego procesu, a tragiczny skutek nie automatycznie dowodzi przestępstwa, jeśli prognoza była rzetelna.
Nie istnieje uniwersalna liczba dopuszczalnych cywilów dla kategorii celu. Mechaniczne „wartości” mogą wspierać planowanie, ale nie zastępują prawnej oceny każdej operacji.
Środki ostrożności
Atakujący ma zrobić wszystko, co wykonalne, aby zweryfikować cel, wybrać środki ograniczające szkody, ocenić proporcjonalność, odwołać lub zawiesić atak po zmianie informacji i wydać skuteczne ostrzeżenie, gdy okoliczności pozwalają.
„Wykonalne” oznacza praktycznie możliwe z uwzględnieniem okoliczności humanitarnych oraz wojskowych, nie tylko technicznie dostępne bez kosztu. Większa zdolność rozpoznania może zwiększać oczekiwany standard.
Strona kontrolująca obszar powinna w możliwym zakresie oddalać ludność i obiekty od celów, unikać rozmieszczania wojsk w gęstej zabudowie i chronić cywilów przed skutkami. Naruszenie obrońcy nie zwalnia atakującego z jego obowiązków.
Ostrzeżenie nie przekształca cywila pozostającego w miejscu w cel. Może nie móc uciec, opiekować się osobą zależną albo nie ufać trasie. Ochrona trwa.
Szczególny zakaz szerzenia terroru
Artykuł 51 ustęp 2 Protokołu dodatkowego I oraz artykuł 13 ustęp 2 Protokołu II stanowią, że akty lub groźby przemocy, których głównym celem jest szerzenie terroru wśród ludności cywilnej, są zakazane. Zakaz ma charakter zwyczajowy w konfliktach międzynarodowych i niemiędzynarodowych.3
Nie obejmuje każdego strachu wywołanego wojną. Legalny atak na cel wojskowy może przerażać pobliskich mieszkańców. Zakaz wymaga, aby szerzenie terroru było głównym celem aktu lub groźby, a nie tylko przewidywalnym skutkiem.
Cel można wnioskować z natury, sposobu, czasu, powtarzalności, komunikatów i doboru obiektu. Kampania ostrzału cywilów, groźby zniszczenia miejscowości albo celowe pozostawianie znaków mających sparaliżować społeczność mogą go dowodzić.
Rzeczywiste wystąpienie paniki nie jest konieczne dla samego zakazu. Odpowiedzialność karna za szczególną zbrodnię zależy od właściwego statutu i ustalonych znamion.
Orzeczenie w sprawie Galicia
Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii badał kampanię ostrzału i strzelania do ludności Sarajewa w sprawie generała Stanislava Galicia. Uznał przestępstwo aktów lub gróźb przemocy, których głównym celem było szerzenie terroru.
Izba Odwoławcza potwierdziła zwyczajowy charakter zakazu i szczególny zamiar. Szerzenie terroru musi należeć do głównych celów, choć mogą istnieć inne. Można je wywnioskować z charakteru, sposobu, czasu i długości działań.4
Orzeczenie nie zamienia każdej nieproporcjonalnej operacji w zbrodnię terroru. Atak bez rozróżnienia może istnieć bez szczególnego celu zastraszenia. Zbrodnia terroru wymaga dodatkowego elementu strony podmiotowej.
Nie ogranicza się też do bomby lub zamachu samobójczego. Systematyczne użycie snajperów i artylerii wobec życia codziennego może być narzędziem terroru. Metoda jest drugorzędna wobec celu oraz ofiar.
Czwarta konwencja genewska i zastraszenie
Artykuł 33 czwartej konwencji genewskiej zakazuje kar zbiorowych oraz wszelkich środków zastraszenia lub terroryzmu wobec osób chronionych. Zakazuje też grabieży i represaliów wobec osób chronionych oraz ich mienia.
Przepis dotyczy kontroli nad osobami, zwłaszcza w okupacji i internowaniu, a nie tylko prowadzenia ataków. Grożenie rodzinie za czyn krewnego, niszczenie domu dla zastraszenia społeczności i zbiorowa sankcja mogą naruszać go niezależnie od ostrzału.
Odpowiedzialność jest indywidualna. Państwo może przeszukać, zatrzymać i osądzić na podstawie konkretnego zachowania. Nie może karać wsi, rodziny albo grupy etnicznej, ponieważ sprawca się z niej wywodzi.
Zakaz nie wyłącza środków bezpieczeństwa przewidzianych prawem okupacji. Muszą mieć indywidualną podstawę, procedurę i rzeczywisty cel ochronny, a nie odwet.
Branie zakładników
Wspólny artykuł 3 zabrania brania zakładników w każdym czasie wobec osób nieuczestniczących lub wyłączonych z walki. Konwencje oraz protokoły rozwijają zakaz, a Rzymski Statut uznaje branie zakładników za zbrodnię wojenną w odpowiednich konfliktach.
Zakładnik jest zatrzymywany, a sprawca grozi jego zabiciem, zranieniem lub dalszym przetrzymywaniem, aby zmusić trzecią stronę do działania albo zaniechania jako warunku bezpieczeństwa lub uwolnienia. Nie każde bezprawne zatrzymanie jest zakładnictwem; element przymusu wobec trzeciego podmiotu ma znaczenie.
Wymiana jeńców negocjowana między stronami nie automatycznie jest zakładnictwem. Legalne zatrzymanie przeciwnika podlega własnemu reżimowi. Bezprawne grożenie śmiercią cywilów dla wymuszenia decyzji nim jest.
Państwo prowadzące operację ratunkową nadal musi chronić zakładników, oceniać proporcjonalność oraz środki. Zbrodnia sprawcy nie przenosi całego ryzyka na przetrzymywanego.
Tarcze ludzkie
Używanie obecności lub ruchu ludności w celu osłaniania celu albo operacji jest zakazane. Strona może celowo umieścić dowództwo przy szpitalu, zatrzymać ludzi w budynku albo kierować ich na trasę, aby zniechęcić atak.
Trzeba wykazać zamiar osłaniania. Sam fakt walki w mieście, obecności rodziny bojownika albo niemożności ewakuacji nie dowodzi używania tarczy. Zbyt łatwa kwalifikacja przerzuca odpowiedzialność na cywilów.
Nawet rzeczywiste użycie tarczy nie usuwa cywilnego statusu i nie zwalnia przeciwnika z proporcjonalności oraz ostrożności. Sprawca tarczy odpowiada za własne naruszenie; atakujący za własną decyzję.
Cywil dobrowolnie próbujący fizycznie zablokować operację może w pewnych warunkach bezpośrednio uczestniczyć, ale pogląd, protest i sama obecność nie wystarczają. Każdy przypadek wymaga testu bezpośredniego związku.
Obiekty medyczne i personel
Szpitale, jednostki medyczne, transport i personel mają szczególną ochronę. Nie wolno ich atakować, a ranni i chorzy mają być leczeni bez niekorzystnej różnicy innej niż medyczna.
Ochrona jednostki może ustać, jeżeli poza funkcją humanitarną jest używana do czynów szkodliwych dla przeciwnika, po odpowiednim ostrzeżeniu i bezskutecznym terminie, gdy jest wymagany. Leczenie rannych bojowników, posiadanie lekkiej broni przez personel do obrony i obecność strażnika nie są same takimi czynami.
Utrata szczególnej ochrony nie automatycznie czyni całego szpitala legalnym celem. Nadal trzeba ustalić wojskowy charakter, proporcjonalność i środki ostrożności. Pacjenci pozostają chronieni.
Kryminalizacja „materialnego wsparcia” nie powinna karać lekarza za bezstronne leczenie. Prawo humanitarne zabrania karania za działalność medyczną zgodną z etyką niezależnie od osoby pacjenta.
Pomoc humanitarna
Bezstronna organizacja może rozmawiać z grupą z listy, negocjować przejście, dostarczać żywność cywilom i odwiedzać zatrzymanych. Kontakt jest warunkiem dostępu oraz przekazywania prawa humanitarnego.
Szerokie sankcje i przepisy o wsparciu mogą zniechęcać banki, pracowników oraz organizacje. Opłata narzucona na drodze, paliwo zużyte przy negocjacji i szkolenie z pierwszej pomocy bywają traktowane jako ryzyko prawne.
Państwa powinny tworzyć wyłączenia i licencje zgodne z obowiązkami humanitarnymi. Rezolucja Rady Bezpieczeństwa 2664 ustanowiła wyłączenie humanitarne dla zamrożeń aktywów ONZ, ale krajowe przestępstwa i inne sankcje trzeba sprawdzić osobno.
Humanitarny kontakt nie uznaje politycznie grupy. Służy ochronie osób i zgodności. Odcięcie dialogu może zmniejszyć możliwość uwolnienia zakładnika, identyfikacji zaginionych i ograniczenia sposobu walki.
Perfidia i podstęp
Podstęp wojenny jest co do zasady dozwolony: kamuflaż, pozorna trasa, dezinformacja o zamiarze wojskowym. Wiarołomstwo jest zakazane, gdy sprawca wzbudza zaufanie do ochrony prawnej, zamierzając je zdradzić, na przykład pozoruje poddanie, status cywila lub medyczny, aby zabić.
Organizacja atakująca w cywilnym ubraniu nie automatycznie popełnia wiarołomstwo w każdym przypadku. Potrzebny jest element zaproszenia do zaufania do ochrony i jego zdrada; brak odróżniania może naruszać inne obowiązki oraz wpływać na status.
Użycie emblematu Czerwonego Krzyża, Czerwonego Półksiężyca lub Czerwonego Kryształu do osłony ataku jest szczególnie niebezpieczne. Naraża cały system medyczny i może stanowić zbrodnię.
Państwo również nie może pozorować operacji humanitarnej dla zabicia przeciwnika. Etykieta antyterrorystyczna nie tworzy wyjątku.
Broń i sposób użycia
Prawo zakazuje broni powodującej nadmierne cierpienie, z natury bez rozróżnienia oraz objętej szczególnymi traktatami. Państwo ma dokonywać prawnego przeglądu nowej broni, środka lub metody.
Improwizowane urządzenie wybuchowe nie jest kategorią automatycznie zakazaną w każdej postaci. Jego użycie przeciw cywilom, bez rozróżnienia albo z zakazanym elementem jest bezprawne. Mina-pułapka związana z chronionym lub niewinnym przedmiotem może podlegać szczególnym zakazom.
Atak samobójczy opisuje sposób dostarczenia, nie legalność celu. Atak na cywilów jest zakazany; atak na cel wojskowy podczas konfliktu ocenia się według zwykłych reguł, choć wykonawca może nie mieć przywileju i naruszać inne normy.
Broń wybuchowa o szerokim oddziaływaniu w gęsto zaludnionym obszarze tworzy wysokie ryzyko bez rozróżnienia oraz nieproporcjonalności. Strony powinny ograniczać jej użycie zgodnie z prawem i polityką ochronną.
Cyberoperacje
Prawo humanitarne stosuje się do cyberoperacji pozostających w związku z konfliktem. Nie każda operacja cyfrowa jest „atakiem” w traktatowym sensie; spór dotyczy zwłaszcza utraty funkcjonalności bez fizycznego zniszczenia.
Operacja powodująca śmierć, uszkodzenie albo zniszczenie podlega regułom ataku. Cel musi być wojskowy, skutki cywilne ocenione, a środki ostrożności obejmować zależności systemów i możliwe rozprzestrzenienie.
Cywilna sieć używana przez wojsko może mieć podwójne zastosowanie. Tylko element spełniający definicję celu jest atakowalny, a szkody dla szpitali, wody, banków i komunikacji wchodzą do proporcjonalności.
Groźba cyfrowego zniszczenia cywilnej infrastruktury w głównym celu sparaliżowania strachem ludności może naruszać zakaz terroru. Propaganda sama nie jest cyberatakiem, choć może podlegać innemu prawu.
Zatrzymanie w konflikcie międzynarodowym
Jeniec wojenny może być internowany, aby zapobiec powrotowi do walki, nie jako kara. Musi być humanitarnie traktowany, zarejestrowany, chroniony przed przemocą i zwolniony po ustaniu aktywnych działań, chyba że podlega legalnemu postępowaniu.
Cywil może być internowany tylko w warunkach przewidzianych czwartą konwencją, gdy bezpieczeństwo absolutnie tego wymaga, z okresowym przeglądem. Zbiorcza etykieta nie wystarcza.
Jeżeli istnieje wątpliwość co do prawa do statusu jeńca, właściwy trybunał powinien rozstrzygnąć. Przesłuchanie wywiadowcze nie zastępuje postępowania o status.
Podejrzany o zbrodnię może być sądzony. Jeniec zachowuje przywilej za legalny udział, ale nie za atak na cywilów, torturę czy zakładnictwo.
Zatrzymanie w konflikcie niemiędzynarodowym
Wspólny artykuł 3 i Protokół II ustanawiają minimalne gwarancje humanitarnego traktowania oraz procesu. Nie tworzą tak szczegółowej uniwersalnej podstawy internowania jak konwencje dla konfliktu międzynarodowego, co prowadzi do sporu o podstawę w prawie krajowym i międzynarodowym.
Państwo powinno określić podstawę, powód, procedurę przeglądu, kontakt z rodziną i koniec zatrzymania. Bezterminowe uwięzienie wyłącznie na podstawie niejawnej etykiety jest sprzeczne z ochroną.
Prawo praw człowieka nadal ma znaczenie dla arbitralności, kontroli sądowej i traktowania. Dokładna relacja zależy od jurysdykcji, derogacji i kontekstu, ale zakaz tortur pozostaje bezwzględny.
Grupa zbrojna również musi humanitarnie traktować osoby w swojej władzy. Nie ma uprawnienia do dowolnego „sądu rewolucyjnego”. Wyrok bez niezależnego, bezstronnego i prawidłowo ustanowionego sądu narusza podstawowe gwarancje.
Tortury i przesłuchanie
Tortury oraz okrutne, nieludzkie i poniżające traktowanie są zakazane w każdych okolicznościach. Nie ma wyjątku dla informacji o tykającej bombie, wysokiej pozycji ani odmowy współpracy.
Wspólny artykuł 3 zabrania przemocy wobec życia i osoby, okrutnego traktowania oraz tortur. Konwencje chronią jeńców i cywilów. Prawo praw człowieka oraz konwencja przeciw torturom wzmacniają zakaz.
Informacja wymuszona jest zawodna oraz zatruwa postępowanie. Jej przekazanie partnerowi nie oczyszcza źródła. Państwo powinno śledzić pochodzenie informacji wykorzystywanej do ataku i zatrzymania.
Przesłuchanie może być stanowcze i profesjonalne w granicach prawa. Odmowa odpowiedzi nie czyni osoby pozbawioną ochrony.
Egzekwowanie prawa a działania zbrojne
Podczas konfliktu nie każda operacja jest prowadzona według reguł ataku. Kontrola tłumu, zatrzymanie pospolitego przestępcy, zamieszki w obozie i przemoc niezwiązana z konfliktem podlegają modelowi egzekwowania prawa.
W modelu działań zbrojnych dopuszczalność kierowania siły wynika ze statusu lub bezpośredniego udziału, z rozróżnianiem, proporcjonalnością i ostrożnością. W modelu policyjnym śmiercionośna siła jest środkiem ostatecznym wobec zagrożenia życia, a celem jest zatrzymanie.
Kontekst geograficzny nie rozstrzyga sam. Operacja w państwie objętym konfliktem może być policyjna, a uderzenie poza głównym polem może pozostawać częścią konfliktu tylko przy spełnieniu trudnych warunków dotyczących zasięgu oraz strony.
ICRC zaleca, by przy realnej możliwości zatrzymania bez dodatkowego ryzyka nie zadawać więcej szkody, niż wymaga cel wojskowy. Dokładny zakres takiego ograniczenia jest dyskutowany, ale humanitarna potrzeba uniknięcia zbędnej śmierci jest fundamentalna.
Poza terytorium głównych starć
Poglądy państw różnią się co do geograficznego zasięgu niemiędzynarodowego konfliktu. Jedno ujęcie pozwala stosować reguły wobec strony konfliktu poza strefą intensywnych starć w granicach państwa; inne mocniej wiąże je z obszarem aktywnych działań.
Jeszcze bardziej sporne jest użycie siły w innym państwie wobec członka tej samej grupy. Dochodzi zakaz użycia siły między państwami, zgoda państwa terytorialnego, samoobrona oraz pytanie, czy konflikt rzeczywiście rozciąga się na nowy obszar.
Nie można pominąć ius ad bellum, ale legalność wkroczenia i legalność konkretnego ataku to osobne oceny. Państwo może naruszyć suwerenność, a żołnierz nadal być związany regułami ochrony cywilów.
Artykuł „Samoobrona państwa wobec zamachu i aktora niepaństwowego” analizuje tę warstwę. Prawo humanitarne nie odpowiada, czy wolno rozpocząć użycie siły za granicą.
Prawa człowieka równolegle
Prawo praw człowieka nie przestaje obowiązywać w konflikcie. Prawo humanitarne jest szczególną warstwą dla prowadzenia działań i ochrony, a normy należy interpretować w relacji, nie przez automatyczne wyłączenie jednej.
Zakres jurysdykcji praw człowieka poza terytorium zależy od traktatu i kontroli nad osobą lub obszarem oraz orzecznictwa. Państwo może być związane wobec zatrzymanego za granicą nawet wtedy, gdy spiera się o szerszą kontrolę terytorium.
Prawo do życia w operacji bojowej jest interpretowane z uwzględnieniem reguł humanitarnych. W operacji policyjnej standard konieczności śmiercionośnej siły jest bardziej restrykcyjny.
Skarga po zdarzeniu wymaga skutecznego dochodzenia, jeżeli istnieje wiarygodne podejrzenie bezprawnej śmierci. Wojna komplikuje dostęp i dowody, ale nie usuwa obowiązku podjęcia realnych kroków.
Odpowiedzialność dowódcy
Dowódca może odpowiadać za własny rozkaz, udział lub pomoc. W odpowiednich systemach odpowiada również za zbrodnie podwładnych, gdy wiedział lub powinien był wiedzieć i nie podjął koniecznych oraz rozsądnych środków zapobieżenia albo ukarania.
Nie wystarcza tytuł przywódcy politycznego. Trzeba ustalić efektywne dowodzenie i kontrolę, informację oraz dostępne środki. W sieci terrorystycznej formalny emir może nie kontrolować komórki, a lokalny logistyk faktycznie dysponować wykonawcami.
Propagandowe przyznanie się jest dowodem roszczenia, ale nie automatycznie dowodem rozkazu. Może służyć przejęciu prestiżu po autonomicznym działaniu.
Państwo ma obowiązek szkolić dowódców, zapewnić doradców prawnych i dokumentować decyzje. Brak zapisu utrudnia rozliczenie, choć nie zawsze dowodzi bezprawności.
Rozkaz przełożonego
Wykonawca nie może usprawiedliwić oczywiście bezprawnego rozkazu, takiego jak zabijanie cywilów lub zakładników. Systemy różnie ujmują szczegóły odpowiedzialności, ale ślepe posłuszeństwo nie usuwa indywidualnej winy.
Szeregowy może mieć ograniczoną informację i działać pod przymusem. Sąd ocenia świadomość, możliwość odmowy i bezpośrednie zagrożenie. Przymus może wpływać na odpowiedzialność, lecz nie zamienia ofiary ataku w cel.
Dowódca powinien formułować rozkaz z celem, ograniczeniami i warunkami przerwania. Ogólne polecenie „wyeliminować terrorystów” bez identyfikacji oraz reguł sprzyja bezprawiu.
Obowiązek odmowy wymaga szkolenia. Funkcjonariusz musi rozpoznać cywila, poddanie i obiekt chroniony, nie tylko znać slogan.
Zbrodnia wojenna i przestępstwo terrorystyczne
Zbrodnia wojenna wymaga związku z konfliktem zbrojnym oraz znamion określonego czynu. Krajowe przestępstwo terrorystyczne zwykle wymaga szczególnego celu zastraszenia lub przymusu i może istnieć w pokoju.
Atak na cywilów z głównym celem szerzenia strachu może spełniać oba zestawy. Zabójstwo jeńca dla prywatnej zemsty może być zbrodnią wojenną bez celu terrorystycznego. Zamach bombowy w państwie bez konfliktu może być terroryzmem bez zbrodni wojennej.
Prokuratura może stawiać zarzuty alternatywne albo kumulatywne, jeśli każdy ma odrębny element. Sąd musi respektować zasadę zakazu ponownego sądzenia i unikać wielokrotnego uwzględnienia tej samej okoliczności w karze.
Zarzut zbrodni wojennej lepiej opisuje krzywdę w konflikcie i może uruchamiać szczególną jurysdykcję. Zarzut terrorystyczny może obejmować przygotowanie, finansowanie i grupę. Wybór nie powinien sprowadzać poważniejszej zbrodni do łatwiejszej etykiety.
Rzymski Statut
Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego nie zawiera odrębnej ogólnej zbrodni terroryzmu. Wymienia jednak celowe ataki na cywilów i obiekty cywilne, zakładnictwo, zabójstwo, tortury, gwałt, rekrutację dzieci i inne czyny jako zbrodnie wojenne w odpowiednich konfliktach.
Atak organizacji terrorystycznej może podlegać MTK, jeżeli spełnione są znamiona, jurysdykcja terytorialna lub osobowa, warunki dopuszczalności i wystarczająca waga. Lista Rady Bezpieczeństwa nie daje Trybunałowi automatycznej jurysdykcji.
Szeroka lub systematyczna kampania przeciw ludności cywilnej może równocześnie stanowić zbrodnię przeciwko ludzkości, niezależnie od istnienia konfliktu. Potrzebny jest atak przeciw ludności, polityka państwa lub organizacji oraz wiedza.
Artykuł „Czy terroryzm jest zbrodnią międzynarodową” rozwija jurysdykcję i spór o autonomiczną zbrodnię.
Jurysdykcja krajowa
Konwencje genewskie wymagają poszukiwania osób podejrzanych o ciężkie naruszenia i osądzenia ich albo przekazania do sądu innego zainteresowanego państwa. Prawo zwyczajowe oraz ustawy krajowe rozszerzają jurysdykcję wobec innych zbrodni.
Uniwersalna jurysdykcja nie oznacza braku procedury. Państwo określa obecność oskarżonego, rolę prokuratora, immunitety, dowód i relację do postępowania w miejscu czynu.
Postępowanie krajowe może być bliżej świadków, ale państwo zaangażowane w konflikt może nie być niezależne. Sąd w państwie trzecim ma większy dystans, lecz trudniejszy dostęp i tłumaczenie.
Terroryzm nie powinien służyć do asymetrycznego ścigania wyłącznie niepaństwowej strony przy ignorowaniu udokumentowanych zbrodni państwa. Równość stosowania nie wymaga identycznych zarzutów, lecz oceniania czynu według tych samych norm.
Dowód z pola walki
Materiał z pola jest zbierany przede wszystkim dla bezpieczeństwa i wywiadu, nie procesu. Broń zostaje przesunięta, urządzenie rozbrojone, telefon przekazany między jednostkami, a świadek ucieka. Późniejsza sprawa wymaga udokumentowania pochodzenia.
Zespół powinien rejestrować miejsce, czas, osobę zabezpieczającą, stan przedmiotu, kolejne przekazania i metodę kopii cyfrowej. Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo w chwili zagrożenia, ale prosta procedura może zachować ogromną wartość.
Materiał organizacji w internecie wymaga weryfikacji. Metadane, geolokalizacja, porównanie obrazu, łańcuch publikacji i zeznanie pomagają odróżnić autentyczne nagranie od montażu oraz ponownego użycia.
Wywiad może pozostać niejawny, lecz sąd nie powinien skazać na podstawie twierdzenia, którego obrona nie może skutecznie zakwestionować. Należy szukać niezależnego materiału procesowego.
Osoby zaginione i zmarli
Strony mają poszukiwać zaginionych, zbierać oraz identyfikować zmarłych i przekazywać informacje rodzinom. Dotyczy to również członków grup określanych jako terrorystyczne oraz cywilów podejrzewanych o związki.
Anonimowy pochówek bez ewidencji przedłuża krzywdę i utrudnia dowód. Fotografia, oznaczenie miejsca, próbka, przedmiot osobisty i niezależna rejestracja pomagają późniejszej identyfikacji.
Rodzina ma prawo wiedzieć o losie bliskiego w ramach właściwych norm. Informacja nie może być używana jako nagroda za polityczną lojalność.
Zwrot szczątków i godny pochówek nie rehabilitują czynów zmarłego. Są obowiązkiem humanitarnym.
Przemoc seksualna i niewolnictwo
Gwałt, niewolnictwo seksualne, przymusowa prostytucja, wymuszona ciąża i inne formy przemocy są zakazane oraz mogą być zbrodniami wojennymi i przeciwko ludzkości. Organizacja może używać przymusowego małżeństwa jako systemu kontroli, nagrody i reprodukcji.
Płeć wpływa na ryzyko, ale nie tworzy jednej roli. Kobieta może być cywilem, członkinią grupy, osobą bezpośrednio uczestniczącą, zatrzymaną albo ofiarą. Status ustala się indywidualnie.
Mężczyźni i chłopcy również doświadczają przemocy seksualnej, często słabiej ujawnianej. Usługa powinna być dostępna bez założenia, że męska ofiara jest niemożliwa.
Dziecko urodzone w niewoli nie dziedziczy przynależności. Ochrona dokumentów, nazwiska i więzi rodzinnych ma znaczenie dla reintegracji.
Negocjacje i porozumienia specjalne
Wspólny artykuł 3 zachęca strony do wprowadzania w życie dalszych postanowień konwencji przez specjalne porozumienia. Kontakt z grupą nie wpływa na jej status prawny. Pozwala uzgodnić ewakuację, wymianę informacji, leczenie i zasady.
Państwo może obawiać się, że rozmowa legitymizuje terrorystów. Prawo wyraźnie oddziela humanitarne porozumienie od uznania. Brak kontaktu może zwiększać krzywdę bez osłabienia politycznej pozycji grupy.
Rozejm, korytarz i wymiana wymagają jasnych stron, czasu, monitoringu i procedury naruszenia. Nieostre „okno humanitarne” może stworzyć fałszywe poczucie bezpieczeństwa.
Mediator oraz organizacja humanitarna potrzebują ochrony przed odpowiedzialnością za sam bezstronny kontakt. Państwo powinno formułować przepisy antyterrorystyczne tak, aby nie kryminalizować wykonania prawa.
Amnestia po konflikcie
Artykuł 6 ustęp 5 Protokołu II zachęca po zakończeniu działań do udzielania możliwie szerokiej amnestii osobom uczestniczącym w konflikcie lub zatrzymanym z nim w związku. Ma ułatwiać wyjście i pojednanie, ponieważ w niemiędzynarodowym konflikcie nie istnieje ogólny przywilej kombatanta.
Amnestia nie powinna obejmować zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości, ludobójstwa i innych czynów, które państwo ma obowiązek ścigać. Rozdzielenie samego udziału od poważnej zbrodni jest kluczowe.
Szeroka krajowa definicja terrorystyczna może uczynić każdą działalność grupy wyłączoną z amnestii, niszcząc sens przepisu. Państwo powinno indywidualizować rolę i czyn, a nie traktować listy jako automatycznej bariery.
Ofiary mają prawo do prawdy, skutecznego środka i reparacji. Program demobilizacji nie może usuwać dokumentacji ani chronić dowódców odpowiedzialnych za najpoważniejsze czyny.
Niereciproczność
Strona musi przestrzegać prawa niezależnie od zachowania przeciwnika. Grupa nie może brać zakładników, bo państwo torturuje; państwo nie może bombardować cywilów, bo grupa użyła zamachu.
Normy ochronne nie są wymianą korzyści między równymi armiami. Chronią osoby, które nie odpowiadają za decyzję strony. Represalia wobec cywilów i osób chronionych są zakazane.
Dokumentowanie naruszenia przeciwnika jest potrzebne dla odpowiedzialności i adaptacji. Nie jest prawnym pozwoleniem na skopiowanie metody.
Ta zasada jest szczególnie ważna w kontrterroryzmie, gdzie sprawca celowo prowokuje nadmierną reakcję. Prawo ogranicza możliwość osiągnięcia przez niego strategicznego celu.
Co daje kwalifikacja terrorystyczna
Poza prawem humanitarnym kwalifikacja może uruchomić przestępstwa przygotowawcze, finansowanie, sankcje, listy, współpracę policyjną i ograniczenia podróży. Te instrumenty pozostają ważne podczas konfliktu, jeśli ich stosowanie respektuje właściwe wyłączenia i humanitaryzm.
Prawo humanitarne natomiast odpowiada na prowadzenie działań, status ochronny i traktowanie władzy. Nie reguluje całego finansowania ani propagandy. Reżimy są komplementarne, ale ich cele różnią się.
Problem powstaje, gdy etykieta usuwa zachętę do przestrzegania. Jeżeli każda operacja grupy, nawet przeciw celowi wojskowemu, jest traktowana identycznie jak masakra cywilów, prawo nie różnicuje zachowania. Nadal można karać za udział, a jednocześnie uznać mniejszą wagę czynu zgodnego z regułami walki.
Podobnie sankcja nie powinna blokować bezstronnego szkolenia grupy z ochrony cywilów. Poprawa zgodności nie jest wsparciem jej celu politycznego.
Najczęstsze błędy
Pierwszym jest założenie, że lista tworzy konflikt. Nie tworzy. Potrzebna jest relacja zbrojna spełniająca kryteria.
Drugim jest założenie, że wszyscy członkowie i sympatycy są celami. W konflikcie niemiędzynarodowym trzeba ustalić funkcję bojową albo bezpośredni udział; ogólne wsparcie może podlegać karze, ale nie automatycznie atakowi.
Trzecim jest utożsamienie strachu z zakazanym terrorem. Wojna powoduje strach, natomiast szczególny zakaz wymaga głównego celu jego szerzenia wśród cywilów.
Czwartym jest użycie naruszenia przez obrońcę jako obrony atakującego. Tarcza nie usuwa proporcjonalności, a walka z budynku nie legalizuje zniszczenia dzielnicy.
Piątym jest zlanie ius ad bellum i ius in bello. Prawo do samoobrony może uzasadniać użycie siły między państwami, ale każdy atak nadal podlega humanitarnym regułom. Naruszenie suwerenności nie sprawia, że cywil traci ochronę.
Jak badać zdarzenie
Analiza zaczyna się od czasu, miejsca i stron. Trzeba ustalić, czy istniał konflikt i jaki, oraz czy czyn miał z nim wystarczający związek dla zbrodni wojennej.
Następnie ustala się status osoby lub obiektu: siły państwowe, zorganizowana grupa, cywil, bezpośredni udział, obiekt wojskowy albo cywilny. Lista i propaganda są materiałem, nie odpowiedzią.
Trzeci krok dotyczy reguły działania: rozróżniania, proporcjonalności, ostrożności, zakazanej broni, szczególnej ochrony i zamiaru terroru. Każdy element potrzebuje własnego dowodu.
Czwarty krok to odpowiedzialność: wykonawca, dowódca, pomocnik, państwo i grupa. Trzeba rozdzielić rozkaz, wiedzę, efektywną kontrolę i środki zapobieżenia.
Na końcu bada się równoległe kwalifikacje karne, jurysdykcję, dowód oraz prawa podejrzanego i ofiar. Nazwa polityczna nie zastępuje żadnego etapu.
Bilans
Prawo humanitarne potrafi oceniać terroryzm bez kompleksowej definicji. Chroni cywilów, zakazuje zakładnictwa, terroru, kary zbiorowej i ataków bez rozróżnienia. Reguluje również legalne cele, zatrzymanie, leczenie i odpowiedzialność.
Nie uprzywilejowuje niepaństwowej grupy w konflikcie wewnętrznym. Jej członkowie mogą być ścigani za sam udział zgodnie z prawem krajowym. Wymaga jednak, by państwo traktowało ich humanitarnie, odróżniało od cywilów i osądzało z zachowaniem gwarancji.
Etykieta terrorystyczna wnosi ważne narzędzia poza polem walki: finansowanie, podróż, sankcje i współpracę. Staje się szkodliwa, gdy zastępuje klasyfikację, czyni rodzinę celem, odcina pomoc albo sugeruje istnienie człowieka poza prawem.
Szczególny zakaz szerzenia terroru ma węższy sens niż potoczny. Potrzebuje głównego celu wywołania terroru wśród ludności. Atak na cywilów może być zbrodnią bez tego zamiaru, a legalny atak na cel wojskowy nie staje się zakazanym terrorem tylko przez strach.
Najważniejsza zasada brzmi: prawo humanitarne jest stosowane na podstawie faktów konfliktu, nie reputacji strony. Właśnie dlatego potrafi chronić w sytuacji, w której strony odmawiają sobie wzajemnie legalności. Nie wymaga uznania przeciwnika, lecz wymaga uznania człowieka.